Czy do leczenia raka jajnika w NFZ trzeba skierowanie?
Do ginekologa nie (wolny dostęp). Do onkologa również nie. Najważniejszym dokumentem jest karta DiLO, którą wystawia ginekolog, POZ, radiolog albo chirurg po podejrzeniu nowotworu (USG, CA-125, ROMA, wynik histopatologii).
Jakie są pierwsze objawy raka jajnika?
Niespecyficzne — wzdęcia, bóle podbrzusza, uczucie pełności, szybkie uczucie sytości, częstomocz, zmiana rytmu wypróżnień, niewytłumaczalny spadek masy ciała ze wzrostem obwodu brzucha. U kobiety >50 r.ż. albo z dodatnim wywiadem rodzinnym te objawy trwające >2–3 tygodnie wymagają USG ginekologicznego z oznaczeniem CA-125.
Co to jest CA-125 i kiedy się je oznacza?
CA-125 to marker białkowy, którego stężenie bywa podwyższone w raku jajnika (a także w endometriozie, ciąży, miesiączce, marskości). Razem z HE4 i wiekiem pacjentki tworzy algorytm ROMA (Risk of Ovarian Malignancy Algorithm) — pomaga ocenić ryzyko nowotworowe nieprawidłowej zmiany w jajniku. CA-125 nie nadaje się do przesiewu populacyjnego, ale jest standardem przy podejrzeniu raka jajnika.
Czy badanie BRCA jest refundowane?
Tak. Każda pacjentka z rakiem jajnika powinna mieć wykonane badanie BRCA1/BRCA2 (germinalne z krwi i somatyczne z guza) — refundowane w pakiecie onkologicznym. Wykrycie mutacji ma konsekwencje: wybór leczenia podtrzymującego (olaparib), kaskada rodzinna, profilaktyka u krewnych.
Czy można zachować płodność przy raku jajnika?
W wybranych wczesnych przypadkach (stadium IA, raki o niskim ryzyku, dobrej różnicowane) — tak. Możliwa jest chirurgia oszczędzająca płodność (jednostronna adneksektomia z zachowaniem drugiego jajnika i macicy), zwykle z dokładnym monitorowaniem po leczeniu. Decyzja zawsze indywidualna, w ośrodku ginekologii onkologicznej.
Czy karta DiLO ma 30 dni ważności?
Nie. Karta DiLO jest ważna do zamknięcia karty przez ośrodek prowadzący leczenie. Mit o 30 dniach dotyczy skierowania na rehabilitację — nie DiLO i nie wizyt onkologicznych.
Co to jest chirurgia cytoredukcyjna i dlaczego jest ważna?
To operacja, której celem jest usunięcie wszystkich widocznych ognisk choroby (R0 — brak choroby resztkowej). To najsilniejszy czynnik rokowniczy w raku jajnika — pacjentki po operacji R0 mają znacznie lepsze wyniki niż po niepełnej cytoredukcji. Dlatego operacja powinna być wykonana w ośrodku referencyjnym z doświadczeniem w ginekologii onkologicznej — nie w „dowolnym oddziale ginekologicznym”.
Czy mogę leczyć się w innym województwie?
Tak. W onkologii nie obowiązuje rejonizacja. W raku jajnika bardzo zalecam wybór ośrodka referencyjnego ginekologii onkologicznej — wpływ doświadczenia ośrodka na rokowanie jest tu większy niż w wielu innych nowotworach.
Czy „torbiel jajnika” to rak?
Nie zawsze. Większość torbieli to zmiany czynnościowe (pęcherzykowe, lutealne) — niegroźne, samoistnie się cofają. Niepokojąca jest torbiel złożona (przegrody, części lite, przepływ w dopplerze), zmiana po menopauzie, szybko rosnąca, z towarzyszącym wodobrzuszem albo podwyższonym CA-125. Wtedy obowiązuje pełna ścieżka onkologiczna z DiLO.
Czy nosicielka mutacji BRCA powinna usunąć jajniki profilaktycznie?
Po zakończeniu prokreacji (zwykle po 35–40 r.ż. dla BRCA1, po 40–45 r.ż. dla BRCA2) — tak, profilaktyczna adneksektomia (RRSO) zmniejsza ryzyko raka jajnika o >80% i jest standardem opieki nad nosicielkami mutacji. Decyzja zawsze indywidualna, po konsultacji genetycznej i ginekologiczno-onkologicznej.